Jung'un X Files'ta da sık sık adının geçiyor olması tesadüf olmasa gerektir. Bazı bölümlerde belirgin atıflar yapılmaktadır. Paranormal olayı açıklamak için, Mulder karakteri Jung'a dayanan bir açıklama getiriyor.

Aslında X Files'ın psikolojinin sınırlarıyla ilgili olduğunu da söylemek yanlış olmaz.

X Files Dizisi bilim kurgu türüne oldukça yaklaşmasına rağmen, temel farklılık, dizinin iki ana karakter üzerine yoğunlaşmasıdır. Karakter Jung' un zıt tiplerinin adeta bir örneğidir. Mulder önsezilerine güvenirken, Scully mantığı üzerine yoğunlaşır. Olaylara pozitivist ve rasyonalist bir bakış açısıyla yaklaşır.

X-Files'ın popüler kültür ve küreselleşmeyle olan bağları, yarattığı fenomen, işlediği konular, psikoloji ve sosyoloji başta olmak üzere diğer bilimlerle ilişkisi hakkında fikir sahibi olduktan sonra, suç ile ilişkisine geçebiliriz. Bunun için bütünlükçü bir bakış açısını benimseyip, dizinin ideolojisinin analizini yapmak uygun düşecektir.

X FILES'TA İŞLENEN SUÇLAR

X Files'ta hemen her bölüm (birkaç istisna haricinde) suç öğesi içermektedir. Dizinin kahramanlarının kanun sağlayıcı bir kurumda(FBI) çalışıyor olduğu gerçeği de bunun altını çizmektedir.

X Files dizisi bağlamında suçun ele alış biçimine girecek olursak, bölümlerin yapısı hakkında da konuşmamız gerekir. Temelde X Files iki ana bölüm türü üzerine kuruludur. Bunlardan biri devam eden hükümet bağlantılı uzaylı komplosunu işleyen "mitoloji" (Mytharc) bölümleri, diğerleri ise, bu ana hikayeden bağımsız, her hafta ayrı bir suç bağlantılı gizemi ele alan "tek başına duran" (Stand alone) bölümlerden oluşmaktadır.

Mitoloji bölümlerinde işlenen suçlar "insanlık suçu" kapsamında ele alınabilir. Genelde savunmasız siviller üzerinde, kendi istek ve bilgileri haricinde uygulanan, sağ ve sağlıklı kalmalarına engel teşkil edecek deneyler, gözetlemeler, mitoloji bölümlerinde işlenen suçlara örnek teşkil edebilir. Ayrıca "Hükümetin gizlediği gerçekler" temasının da altı oldukça sık bir biçimde çizilmektedir. Sıradan vatandaşın bilgi alma hakkına müdahale eden derin devlet örgütleri ve tüm bunların arkasında karanlık bir Machievelli figürmüşçesine duran "Sigara İçen Adam" karakteri, bu suçların sorumlusu olarak çizilmektedir. Ancak karakterin savunması da mevcuttur. Mulder'ın istediği gibi gerçeğin açıklanması "paniğe, karmaşaya ve kaosa" neden olabilir. Bu görüş, Durkheim' ın (Giddens,1972) fonksiyonalist görüşüyle de biraz da olsa uyuşmaktadır. Toplumda benzerliklerin olumlu görülmesi, anomi benzeri bir duruma gidilmesinin önlenmesi için, sigara içen adam adeta kendisini görevlendirmiştir.

X Files'ın mitoloji bölümlerinin genel örgüsü bir komplo hikayesi olarakta ele alınabilir. İlk olarak bir ihanet dönüp bitmektedir. Birileri ya da bir şeyler zarar vermeye çabalamaktadır. İkinci olarak, komplocuların niyeti sadece onlara (biz ve onlar bağlamında) zarar vermek değildir. Bize de, biz sıradan "iyi" insanlara da zarar vermek niyetini güderler. Üçüncü olarak komplocular oldukça organizedirler, aslında komploları da tamamen bununla ilgilidir. Dördüncü olarak eylemleri gizli ve üstü örtülü gerçekleştirirler, komplocuların izlerini kapatmakta oldukça başarılı olduğunu söyleyebiliriz. Son olarak gücü ellerinde bulundurdukları üzerinde durulur. Zaten tüm komplo teorileri, gücün dağıtımı, tekele alınması ve tutulmasıyla ilgilidir. (Fenster 1999)

Komplo teorileri aynı zamanda neredeyse hep popülisttir.Sıradan insanların bakış açısı ve haklarına güvenir ve destek olurlar. Komplo teorileri, elit, yüksek mevkilerde zengin ve güçlülere güvensizlik duyarlar. Bunlara iyi eğitimli kendini beğenmiş bilirkişiler ve bilim adamları da dahildir. Popülizmin pek çok türü, bilimi seçkinciliğin sembolü ya da sunumu olarak görür. Bilim karmaşıktır ve öğrenmesi güçtür. Yüzeysel olarak bakıldığında birilerinin tekeli altındaymış gibi görünür ve gücü elinde tutanların çıkarlarını destekler. Komplo teorileri bilimi devrimselden çok geleneksel olarak görmektedirler.

Komplo teorilerinde komplocular insanların hayatını değerli olan bilgiye ulaşmayı kontrol ederek etkilerler. Komployla savaşmak için buna inanmak zorundayızdır. Komplo teorilerinin merkezi düşünüşü, gerçeği açığa çıkarmaktır. X Files'ta bununla ilgilidir. Mulder'ın da genel olarak belirttiği gibi; "Cevaplar oradadır,sadece nereye bakacağını bilmen gerekir."
Prensipte, gerçeği açıklayarak bizim üzerimizdeki güçlerini ortadan kaldırabiliriz.

Paranormal komplo teorileri, genel olarak hiçbir şeyin göründüğü gibi olmadığı bakış açısını paylaşırlar. Kötü ve gölgeli figürler vardır ve değerli bilgiyi halktan saklarlar. X Files'ta bu komplocular, uluslar arası bir birlik oluşturup "küresel meseleler üzerine söz sahibi olan" konsorsiyum çatısı altında toplanmışlardır. Konsorsiyumun temel amacı gerçeği bizlerden saklamaktır. Komplonun boyutları öylesine geniştir ki, yetkin bir suçla mücadele kurumu olan FBI bile, halk ile bu güçler arasında kalmış bir çeşit kukla, piyon haline gelmiştir. Söz konusu değerli bilgi, Dünya dışı varlıkların burada olduklarının paranormal doğası,burada olmalarının fizik kanunlarına karşıtlığı ve vücutlarımızı kolonizasyonda kullanmak amacıyla bize zarar verecekleridir.

Bu teoride, mazlum olan, bilimsel açıdan açıklanamayan fenomenle ilgili gerçeği açığa çıkararak, baskın kurumları baltalayıp tamamen yok etmeye ve bu suretle halkı güçlendirmeye yönelmiştir.

Mazlum olan, dünyanın katı bilimsel bakış açısına karşıdır. Bu katı bakışın yerine anti komplo teorisi, sezgiyi, iyi olduğu hissedileni iyi gibi görüneni, deneyimi, kısa süreli belleği ve bilimle zıtlaşan ya da bilimin açıklayamadığını onaylar.

İlk olarak anti bilimsel bakış açısı, geleneksel, kurumsallaşmış bilimin yanlış olduğu, ve fizik yasalarının devrilebileceği, ve sıradan insanın sezgilerinin doğru olduğu yönündedir. İkinci olarak hükümetin gizliliğini lanetler, gücü elinde tutanlar değerli bilgiyi bizden saklamakta ve bize zarar vermektedirler. Ve üçüncü olarak, bir kahraman,inanan resmi ve baskın olan bakış açısıyla çelişen kanıtlar keşfeder ve komployu açığa çıkarmaya, güçsüz olanı güçlendirmeye çabalar. Sıradan adama değerli bilgiyi vererek.

Tabi ki X Files' taki komplo asla tam olarak açığa çıkarılamaz, hainler yenilemez, çünkü devam eden biz dizidir bu nedenle aynı karanlık güçler, her bölümde planlarını devam ettirmek zorundadırlar. Zafer yoktur. Sonuç yoktur. Tek zafer Mulder ve Scully'nin topladıkları kanıtların gerçekliğidir. Ancak yine de, komplocular çok güçlü ve geniş kaynakların yönetiminden sorumlu oldukları için, kanıt yok edilmek ya da elden kaybolmak zorundadır. Bu yüzden kanıtı elde tutmanın verdiği zaferde etkisiz hale gelmiştir. X Files' taki tek gerçek zafer, izleyicilerin ne olup bittiği hakkındaki bilgileridir.

Sonuç olarak paranormal ve komplocu X Files izleyicilerin zaferi sadece entelektüel ve bilişseldir, politik değil. Her bölümün sonunda, kötü varlığını sürdürür; sadece bizim dünyaya bakış açımız değişir. Gerçeği bilmekteyiz, ama kötü aramızda hala, ve göründüğü kadarıyla, hep öyle kalacak.

Dizinin (en azından mitoloji bölümlerinde anlatılan hikayenin) vermek istediği temel mesaj budur. Eğer X-Files'ın suça hangi tanımla yaklaştığını soracak olursak, içinde barındırdığı çelişik mesajlara rağmen temelde sosyal zarar ve insan hakları yaklaşımını benimsediğini söyleyebiliriz. Zaten Cohen' in de belirttiği gibi devletin işlediği suçlar söz konusu olduğunda; insan hakları kavramı büyük yer tutmaktadır. (1993)

Cohen' e göre; devletin işlediği suçlar, beyaz yaka suçluluğunun(4) kaderini paylaşırlar. Suç stigması, beyaz yaka suçluluğunda olduğu gibi devletin işlediği suçlarda da büyük ölçüde silinmiştir. Bunun nedenlerine geçmeden önce literatürde nelerin devlet suçu olarak görüldüğüne bakmak gerekir.

İlk başta soykırım ve ekonomik istismar gelmektedir. Bu suçların her ikisi de sosyal zarar kapsamı içine girer. Soykırım aynı zamanda savaş suçları ve insanlığa karşı işlenmiş suçlar kapsamına da girmektedir. Ayrıca ırkçılık ve cinsiyetçiliği de bu suçlar kapsamına almak mümkündür. Kitlesel politik cinayetler, devlet terörizmi, işkence ve kayıplarda; bu kategoriye dahildir.
Söz konusu suç türlerine X-Files içerisinde sık sık referans verilmesi, devlet suçları kapsamında, X-Files'ın nasıl bir duruş benimsediğini görmek açısından önemlidir. En başta, yukarıda da belirtildiği gibi X-Dosyalarının baş karakteri Mulder; bir kayıp yakınıdır. Kız kardeşi, devletin içindeki karanlık güçler tarafından kaçırılmış, deneyler kisvesi altında çeşitli işkencelere maruz bırakıldıktan sonra öldürülmüştür.

Dizinin diğer karakteri Scully'de belirli periyotlarda hükümete bağlı karanlık güçler tarafından kaçırılmış, isteği dışında deneylere maruz kalmış; kalıcı vücut hasarlarıyla ve hastalıklarla yüz yüze gelmiştir. İzleyicinin sempati duyabileceği bu devamlı karakterlere yönelik her türlü saldırının, faillere yönelik tepkisini belirleyeceği söylenebilir.

Ancak devlet suçluluğu söz konusu olduğunda suçu işleyen birilerinin varolduğu su götürmez bir gerçek olsa da, günah keçisi bulmak her zaman kolay değildir.

HERŞEYİ YALANLA

İnkar devlet suçluluğu söz konusu olduğunda sıkça karşımıza çıkmaktadır. Cohen' e göre, inkar politikası sıradan halkın yoğun biçimde baş vurduğu bir mekanizmadır. Devlet suçluluğunun bu derece, üstü kapalı kalmasında, halkın farkındalığının eksikliği rol oynar.

Cohen bu mekanizmayı şu şekilde özetlemiştir ;

-Burada(kişinin yaşadığı ülkede) böyle şeyler olmaz.
-Olsa bile, bu göründüğü gibi değildir.
-Eğer göründüğü gibiyse bile, kesinlikle altında haklı çıkaracak bir neden vardır.

Bu üç savunma biçimi, toplumun içinde yaşadığı devlet tarafından işlenmiş bir suç karşısında geliştirdiği tepkidir. Oysa, aynı kişiler, dünyanın başka bir yerinde meydana gelmiş devlet kaynaklı suça büyük tepkiyle yaklaşacak, eğitimli orta sınıf insanlarıdır. Sıradan, "iyi" insanlar nasıl olurda bu derece tepkisiz kalırlar? sorusu akla gelmektedir. Burada bahsi geçen, aktör değil, izleyicidir.Tepkisiz kalan, hakkı çiğnenen mağdur veya yakını değil, olayın gözlemcisidir.

Bunun altında yatan mekanizmalar hakkında konuşacak olursak, psikanalitik açıklamaları göz önüne almamız gerekir. Freud'a göre; bastırma, suçlulukla başa çıkmak için geliştirilmiş bir savunma mekanizmasıdır. Matza ve Sykes'ın (1957)nötrleştirme teknikleri de, benzer bir mekanizmayla işlemektedir.

X-Files insanlarda bulunan bu inkar politikası üzerinde oynamalara gitmiştir. Mitoloji bölümlerinde sıkça, devletin karanlık güçlerinden işitilen ve devletin işlediği suçlar karşısında takındığı politikayı ifade etmek için kullanılan "Her şeyi Yalanla!" deyimi aslında halkın yaygın olarak kullandığı savunma mekanizmasını sembolize etmektedir. Yine bir bölümün sonunda Scully'den işittiğimiz şu sözler; insanın inkarcı doğasına gönderme yapmaktadır.

" ...Yalnız bilimin asla açıklayamayacağı şey, içimizdeki yabancının tanımlanamaz korkusudur;ki bu korku bizi sıklıkla anlamak için araştırmaya değil, yalancılığa, ikiyüzlülüğe ve sahtekarlığa iter. Gerçeği yalnızca diğerlerinden değil, kendimizden de saklarız."(5)

İZLEYİCİLERİN GÜCÜ

İzleyicisinin bu derece sahip çıktığı;hatta parasosyal (Horton, & Wohl,1986) bir boyutta etkilediği bir fenomenin, izleyicisini de etkilemiş olabileceğini söylemek çok yanlış olmaz. Frankfurt okulunun görüşlerinin aksine izleyicinin edilgen olmadığının bir kanıtı olarak X-Files hayranlığı sunulabilir.

Dizinin hayranlarıyla olan karşılıklı etkileşimi, ilginçtir fakat başka bir araştırmanın konusu olabilir. Bunun yerine dizinin sürekli takipçisi olan hayranların suça bakış açılarına yönelmek daha mantıklı olacaktır.

Bu amaçla, X-Files dizisinin izleyicilerinden internet vasıtasıyla dizi kapsamında işlenen suçlar hakkındaki fikirleri alınmıştır. Söz konusu verilere ulaşmak için, dizinin Türkiye (X Files Türkiye) ve Amerika (X Files Fan Forum) resmi sitelerinin forumlarından yararlanılmıştır. İnternet forumları, Lindlof tarafından, (1998) geçici/kısa süreli ve anonim katılımla karakterize edilmiştir ve doğal yaklaşım, konuların idaresini ve etkileşimi yönetmeyi engellemektedir.Ayrıca farklı dillerden olan iki topluluğa sorulan sorunun geçerlik ya da güvenirlik çalışmaları yapılmamıştır.

Ancak işlemler süresince deneklerin anonimliği korunmuştur. İnternette takma isim kullanımının yaygınlığı dolayısıyla kimlik bilgilerinin açığa çıkması gibi bir sorunla karşılaşılmamıştır. Buna rağmen cinsiyet gibi gerek duyulan demografik özellikler kolaylıkla bulunabilir.

İşlem: Türk ve uluslar arası kullanıma açık olmasına rağmen Amerikalı hayranların çoğunluğu oluşturduğu Resmi sitelerden meydana gelen iki X Files internet forumuna "X-Files Dizisinde size göre şimdiye kadar işlenmiş en ağır suç nedir?" sorusu sorulmuştur.

İşlem uygulanırken herhangi bir seçkisizleştirme çalışmasına gidilememiş olması bir dezavantaj olsa da, katılımcıların, soruyu ciddiyetle cevaplamaları, toplanan verinin kullanılabilir olmasını sağlamıştır.

Araştırmaya X Files Türkiye'den, X Files Forum(Amerika) on ikişer kişi olmak üzere toplam 24 kişi katılmıştır. X Files Türkiye'den katılanların 5'i bayan 7'si erkektir. X Files Forumdan katılanların ise 10'u bayan, 2'si erkektir.

Cevaplardan elde edilen veri, suç türü bazında analiz edildiğinde, X Files Türkiye'den 20, X Files Forum' dan ise 40 adet cevap birimi elde edilmiştir.

Elde edilen veriler üzerinde herhangi bir gelişmiş istatistiki işlem uygulanmamıştır. Sadece genel eğilimi görebilmek amacıyla, hangi suç türlerinin daha fazla belirtildiğine bakılmıştır. İlgili tablolar aşağıdadır

                                                                                                                                                      << Geri   İleri >>